سپهر اقتصاد- – طی آیینی تفاهمنامه سه جانبه بین شهرداری، اوقاف و امور خیریه و اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری برای حفظ، مرمت و بهسازی سه محوطه میراثی ” قلی درویش”، ” قلعه گبری” و ” آب انبار سزاوار” به امضا رسید تا این اماکن آماده بازدید عموم مردم و گردشگران داخلی و خارجی شود.
به گزارش خبرنگار ایرنا، رئیس کمیسیون حملونقل و عمران شورای اسلامی شهر قم در این نشست، با تأکید بر اینکه بسیاری از شهرهای کشور از رویدادهای مشابه برای معرفی میراث تاریخی خود بهرهبرداری میکنند، اظهار کرد: قم نیز ظرفیتهای تاریخی ویژهای دارد که متأسفانه در گذشته توجه کافی به آنها نشدهاست. بهعنوان نمونه، بازدیدی که از قلعه گبری به همراه دیگر مسئولان داشتیم نشان داد این مجموعه تاریخی در شرایط نامناسبی قرار دارد و نیازمند مرمت و ساماندهی است.
محمدحسین دهناد ادامه داد: برنامهریزیها انجام شده تا این مجموعه با رعایت ضوابط میراث فرهنگی احیا و برای بهرهبرداری فرهنگی و اجتماعی در اختیار خانوادهها و شهروندان قرار گیرد.
فرصت معرفی ظرفیتهای تاریخی
وی از پیگیری انتقال مالکیت این محدوده به شهرداری خبر داد و افزود: شهرداری برنامه مشخصی برای مرمت و بهرهبرداری مناسب از قلعه دارد. همچنین در بودجههای سالانه نیز اعتبارات لازم پیشبینی شده است تا امکان ساماندهی و استفاده پایدار از این آثار فراهم شود.
دهناد با اشاره به جایگاه قم در عرصههای علمی، دینی، انقلابی و فرهنگی تأکید کرد: در کنار این شاخصهها، آثار تاریخی با قدمت چند هزار ساله نیز بخش مهمی از هویت قم را تشکیل میدهند. یافتههای تاریخی نشان میدهد که بیش از هفت هزار سال پیش در این منطقه زیستگاهها و عبادتگاههای یکتاپرستان وجود داشته است؛ موضوعی که باید بهطور جدی به شهروندان و نسلهای آینده معرفی شود تا تعلق خاطر بیشتری نسبت به شهر پیدا کنند.
دهناد در پایان تأکید کرد: مدیریت شهری قم در کنار اداره کل میراث فرهنگی، اوقاف و دیگر دستگاهها تمامقد برای حفظ، مرمت و معرفی آثار تاریخی شهر تلاش خواهد کرد. هدف ما این است که با رویکردی دقیق و برنامهریزیشده، این میراث ارزشمند نه تنها برای شهروندان قم بلکه برای مردم سراسر کشور شناخته و ماندگار شود.
وی همچنین با اشاره به اهمیت «روز قم» گفت: در سالهای گذشته این روز بر اساس مصوبه استانی گرامی داشته میشد، اما از امسال و با تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی در دیماه سال گذشته، بهعنوان یک مناسبت ملی در تقویم رسمی کشور ثبت شده است. این موضوع فرصتی ارزشمند برای معرفی ظرفیتهای تاریخی و فرهنگی قم در سطح ملی ایجاد کرده است.
تاریخ؛ محور هویت و توسعه شهرها
رئیس کمیسیون فرهنگی و اجتماعی شورای اسلامی شهر قم نیز در این نشست با تأکید بر نقش تاریخ در شکلگیری هویت فردی و اجتماعی اظهار کرد: اگر ملتی از گذشته و تاریخ خود بیاطلاع باشد، دچار ضعف در اعتماد به نفس و عزتنفس خواهد شد. به همین دلیل، پاسداشت آثار تاریخی و فرهنگی، نه صرفاً بهعنوان میراث گذشتگان، بلکه بهعنوان سرمایهای برای رشد و توسعه امروز و فردای جامعه ضروری است.
مصطفی ملایی، افزود: تجربه نشان دادهاست که بسیاری از جریانهای افراطی و حتی گروههای تروریستی در گذشته با تخریب اماکن تاریخی و از بین بردن حافظه جمعی ملتها، به دنبال تضعیف هویت فرهنگی و اجتماعی آنها بودهاند. این مسئله اهمیت حفظ و معرفی تاریخ را بیش از پیش آشکار میکند.
وی با یادآوری یکی از جلسات گذشته با مسئولان استانی تصریح کرد: بارها تأکید کردهام که نگهداری و صیانت از ریشهها و عقبه تاریخی یک شهر بهمراتب مهمتر از ساخت چند سازه و بنای جدید است. توسعه شهری زمانی پایدار خواهد بود که بر پایه هویت تاریخی و فرهنگی شکل گیرد.
رئیس کمیسیون فرهنگی و اجتماعی شورای اسلامی شهر قم خاطرنشان کرد: تاریخ تنها گذشته ما نیست، بلکه سرمایهای برای امنیت، انسجام و آینده جامعه است. هر اندازه در معرفی و حفاظت از میراث تاریخی قم تلاش کنیم، به همان اندازه در ارتقای اعتماد عمومی، انسجام اجتماعی و جایگاه فرهنگی این شهر در سطح ملی و بینالمللی موفقتر خواهیم بود.
محدودیت ساخت و ساز در حریم محوطه های تاریخی قم
مدیر منطقه پنج شهرداری قم نیز در این نشست گفت: یکی از موضوعات مهم در سالهای اخیر، ساماندهی حریم و محدوده آثار تاریخی و مذهبی در منطقه پنج بوده است. در این زمینه، محدودیتهای ساختوساز در اطراف قلعه گبری به تصویب رسیده و حریم حفاظتی آن بهطور رسمی ثبت و به دستگاههای ذیربط، از جمله نهادهای امنیتی، ابلاغ شده است. همچنین عملیات مرمت و ساماندهی در داخل قلعه آغاز شده و بهرهبرداری بهینه از این مجموعه در دستور کار قرار دارد. موضوع مالکیت و بهرهبرداری پایدار نیز از برنامههای اصلی منطقه محسوب میشود.
علی رضا رحیمی اضافه کرد: در حوزه فضای سبز و محوطهسازی، اقدامات لازم پیرامون مجموعه تاریخی درویش با رعایت ضوابط حفاظتی و با هماهنگی ادارهکل میراث فرهنگی در حال انجام است. علاوه بر این، توسعه و برنامهریزی برای بهرهبرداری از قلعه درویش و مجموعه آب انبار سزاواریان نیز جزو طرح های میراثی منطقه است
به گفته مدیر منطقه پنج شهرداری قم، نکته مهمی که باید مورد توجه قرار گیرد، این است که در کنار ظرفیتهای مذهبی قم، نظیر مسجد مقدس جمکران و بقاع متبرکه متعدد، آثار تاریخی و فرهنگی شهر نیز باید بیش از پیش معرفی و در مسیر توسعه صنعت گردشگری مورد استفاده قرار گیرند. از اینرو، در محور آیینی بلوار پیامبر اعظم (ص) و محدوده اطراف مسجد جمکران، طرحهای عمرانی و فرهنگی متعددی در حال اجراست.
رحیمی بیان کرد: در سال گذشته، بیش از ۲۲۰ میلیارد تومان در راستای توسعه و بهسازی اطراف مسجد مقدس جمکران هزینه شد و برای سال جاری نیز ۱۶۲ میلیارد تومان پیشبینی شده است که بهطور قطع این رقم افزایش خواهد یافت.
گفتنی است: تپه قلیدرویش، از محوطههای باستانی مهم اواخر عصر برنز، در شهرستان قم، بخش مرکزی، منطقه جمکران، بلوار پیامبراعظم و در مجاورت امامزاده جعفر قریب قرار دارد و در تاریخ ۲۳ شهریور ۱۳۸۲ با شماره ثبت ۱۰۱۷۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مطالعات باستانشناسی محدود نشان میدهد که این منطقه به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژه و قرارگیری در مسیر شاهراههای فلات ایران و شرق باستان، نقش مهمی در توسعه و تعاملات فرهنگی، اقتصادی و بازرگانی داشته است. لایههایی از هزاره پنجم و سوم پیش از میلاد در این تپه شناسایی شده و وقفه سکونتی حدود ۱۰۰۰ ساله در هزاره چهارم پیش از میلاد، از نکات برجسته آن است. برخی پژوهشها احتمال میدهند که ساکنان آن دوره به شهر فعلی قم مهاجرت کرده و پس از حدود یک هزاره دوباره به قلیدرویش بازگشتهاند.
آثار بهدست آمده شامل معماری مسکونی، فضای نیایشگاهی، کورههای ذوب فلز، صنایع دستی کوچک و سفالی و همچنین شواهدی از ساختار شهری دوره عصر آهن است. یافتههایی مانند مهرهای استوانهای، پلمپهای در خمره، توکنها و قطعات سفال مهرزده، پیچیدگیهای فرهنگی و اجتماعی ساکنان آن دوره را نشان میدهد و تپه قلیدرویش را به یکی از نخستین نقاط شهرنشینی ایرانیان و محلی کلیدی برای مطالعه تحولات فرهنگی و تمدنی در حاشیه کویر مرکزی ایران تبدیل کردهاست.
قلعه گبری (جمکران) مربوط به دوره ساسانی است و در شهرستان قم، بخش مرکزی، منطقه جمکران واقع شده است. این اثر در تاریخ ۱۷ آذر ۱۳۷۷ با شماره ثبت ۲۱۷۲ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است
