سپهر اقتصاد- افزایش تردد خودروها در هسته مرکزی شهر و کمبود پارکینگ در اطراف حرم مطهر، ترافیک را به یکی از چالش‌های جدی قم تبدیل کرده است.
هسته مرکزی شهر قم در ساعات اوج تردد، به‌ویژه در خیابان‌های منتهی به حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه (س)، محدوده بازار و مراکز تجاری، با چالشی جدی در زمینه ترافیک و کمبود فضای پارک خودرو مواجه است، معضلی که در روزهای عادی زندگی شهروندان را تحت تأثیر قرار می‌دهد و در مناسبت‌های مذهبی و ایام پرتردد، ابعاد گسترده‌تری پیدا می‌کند.
گشت‌وگذار میدانی در این محدوده، تصویری آشنا از مشکلات ترافیکی قم به نمایش می‌گذارد، خودروهایی که برای یافتن جای پارک چندین بار در خیابان‌های اطراف گردش می‌کنند، رانندگانی که ناچارند خودروی خود را در فاصله‌ای دورتر از مقصد متوقف کنند و شهروندانی که برای عبور از معابر شلوغ یا دسترسی به مراکز خدماتی و تجاری، زمان بیشتری صرف می‌کنند.
در چنین شرایطی، مسئله تنها حجم بالای خودروها نیست، بلکه کمبود فضای توقف و چگونگی مدیریت جریان تردد نیز به عاملی مؤثر در تشدید ترافیک تبدیل شده است.
قم به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مقاصد زیارتی کشور، شرایط متفاوتی نسبت به بسیاری از شهرهای دیگر دارد، جمعیت ساکن، توسعه محدوده‌های شهری، افزایش تعداد خودروها و تمرکز بخشی از فعالیت‌های تجاری، اداری و خدماتی در هسته مرکزی، به‌طور مستمر بر تقاضای سفرهای درون‌شهری می‌افزاید و در کنار این عوامل، حضور زائران حرم مطهر و مسافران مسجد مقدس جمکران، از استان‌های مختلف کشور، بار ترافیکی مضاعفی بر شبکه معابر شهر تحمیل می‌کند.
میزبانی از زائران در طول سال و افزایش چشمگیر سفرها در مناسبت‌های مختلف ملی و مذهبی مدیریت ترافیک قم را به موضوعی فراتر از رفت‌وآمد روزانه شهروندان تبدیل کرده است و در این روزها، افزایش ورود خودروها به محدوده‌های زیارتی و مرکزی، ظرفیت پارکینگ‌های عمومی و معابر پیرامونی را تحت فشار قرار می‌دهد و در صورت نبود برنامه‌ریزی متناسب، مشکلات دسترسی و توقف خودروها تشدید می‌شود.
در این میان، کمبود پارکینگ عمومی در اطراف حرم مطهر، هسته مرکزی شهر و محدوده بازار، یکی از مسائل اصلی مدیریت ترافیک شهر به شمار می‌رود و این مسئله در بافت مرکزی قم، که امکان تعریض بسیاری از خیابان‌های آن به دلیل استقرار ساختمان‌ها، واحدهای تجاری و محدودیت‌های کالبدی وجود ندارد، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
البته طی سال‌های گذشته، اجرای طرح‌های عمرانی، توسعه برخی معابر، احداث زیرگذرها و ایجاد مسیرهای ارتباطی جدید، به بهبود دسترسی در بخش‌هایی از شهر کمک کرده است، اما گسترش شبکه معابر به‌تنهایی نمی‌تواند تمام نیازهای ترافیکی را برطرف کند.
توسعه پارکینگ‌های عمومی، تقویت حمل‌ونقل همگانی، ساماندهی توقف خودروها و اطلاع‌رسانی دقیق درباره محدودیت‌های تردد و مسیرهای جایگزین، از جمله اقداماتی است که باید در کنار پروژه‌های عمرانی مورد توجه قرار گیرد.
علی رضایی، از شهروندان قمی در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به تغییرات کالبدی شهر طی سال‌های گذشته اظهار کرد: زمانی که در سال ۱۳۸۱ به قم آمدم، مسیرهایی مانند جاده پردیسان بسیار محدود و باریک بود و خودروها در مسیری کم‌عرض رفت‌وآمد می‌کردند، اما امروز این مسیرها توسعه یافته و به چندین باند عبوری تبدیل شده‌اند.
وی با بیان اینکه توسعه شهری با افزایش تعداد خودروها همراه بوده است، افزود: با وجود گسترش معابر، حجم بالای تردد در بسیاری از نقاط شهر همچنان محسوس است و به‌ویژه در محدوده مرکزی و اطراف حرم مطهر، رفت‌وآمد خودروها با دشواری‌هایی همراه می‌شود.
این شهروند قمی با اشاره به تأثیر برخی پروژه‌های عمرانی بر بهبود وضعیت ترافیک بیان کرد: اجرای بلوار عمار یاسر، خیابان جعفر طیار، اصلاح محور جمهوری و احداث پل‌ها و معابر جدید در محدوده بلوار حکیم و میدان مرجعیت، از جمله اقداماتی است که به باز شدن مسیرهای تردد کمک کرده است.
رضایی ادامه داد: اگر برای محورهای پرتردد در بخش شرقی شهر نیز برنامه‌ریزی مناسبی انجام شود و مسیرهای ارتباطی توسعه یابد، می‌توان امیدوار بود که بخشی از فشار ترافیکی کاهش پیدا کند و رفت‌وآمد شهروندان آسان‌تر شود.
کمبود پارکینگ مهم‌ترین مشکل محدوده مرکزی است
مریم احمدی، از شهروندان قمی در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به افزایش مراجعات به مرکز شهر اظهار کرد: در محدوده‌هایی که مراکز خرید و فعالیت‌های تجاری بیشتری دارند، حجم تردد خودروها بالاست و پیدا کردن محل مناسب برای پارک خودرو به یکی از دغدغه‌های رانندگان تبدیل شده است.
وی افزود: در برخی خیابان‌های پرتردد، علاوه بر حجم بالای خودروها، محدودیت فضای پارک نیز وجود دارد و همین مسئله می‌تواند رفت‌وآمد در این محدوده‌ها را دشوارتر کند.
این شهروند قمی با تأکید بر ضرورت توجه هم‌زمان به توسعه معابر و پارکینگ‌ها بیان کرد: صرف افزایش عرض خیابان‌ها نمی‌تواند پاسخ‌گوی تمام نیازهای ترافیکی شهر باشد و باید برای توقف خودروها نیز فضای کافی در نظر گرفته شود.
احمدی ادامه داد: احداث پارکینگ در نقاط پرتردد و نزدیک به مراکز خرید و خدمات شهری می‌تواند از سرگردانی خودروها برای پیدا کردن محل پارک بکاهد و شرایط مناسب‌تری برای تردد شهروندان فراهم کند.
آینده‌نگری باید در طراحی خیابان‌ها جدی گرفته شود
حسین محمدی، از دیگر شهروندان قمی در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به تغییرات جمعیتی و افزایش خودروها در شهر اظهار کرد: قم طی سال‌های گذشته توسعه زیادی داشته و حجم تردد در بسیاری از محورهای آن افزایش یافته است، اما لازم است در طراحی خیابان‌های جدید، نیازهای آینده شهر نیز به‌دقت بررسی شود.
وی افزود: در برخی محدوده‌ها، افزایش تعداد خودروها باعث شده است ظرفیت معابر پاسخ‌گوی حجم رفت‌وآمد نباشد و در چنین شرایطی، اصلاح خیابان‌های موجود نیز با دشواری‌هایی همراه خواهد بود.
این شهروند قمی با اشاره به محدودیت‌های تعریض معابر در بافت‌های شکل‌گرفته شهری بیان کرد: در خیابان‌هایی مانند صفائیه، افزایش عرض معبر ممکن است به عقب‌نشینی ساختمان‌ها و واحدهای تجاری نیاز داشته باشد که اجرای آن زمان‌بر و دشوار است.
محمدی ادامه داد: به همین دلیل، در طراحی و اجرای پروژه‌های جدید باید ظرفیت موردنیاز برای سال‌های آینده در نظر گرفته شود تا شهروندان در آینده با مشکلات مشابهی روبه‌رو نشوند.
اطلاع‌رسانی درباره مسیرهای جایگزین کافی نیست
رضا کریمی، از شهروندان قمی در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به اجرای پروژه‌های عمرانی در نقاط مختلف شهر اظهار کرد: در زمان اجرای طرح‌های شهری، اطلاع‌رسانی درباره محدودیت‌های تردد و مسیرهای جایگزین اهمیت زیادی دارد، زیرا شهروندان باید پیش از حرکت بتوانند مسیر مناسب خود را انتخاب کنند.
وی افزود: شخصاً در برخی موارد برای اطلاع از وضعیت یک خیابان یا امکان عبور از آن، ناچار شده‌ام مسیر را امتحان کنم و پس از مراجعه متوجه شوم که معبر همچنان مسدود است یا امکان تردد در آن وجود ندارد.
این شهروند قمی با بیان اینکه اطلاع‌رسانی محیطی می‌تواند در کاهش سردرگمی رانندگان مؤثر باشد، گفت: در سطح شهر، تبلیغات و اطلاعیه‌های قابل‌توجهی درباره برخی مسیرهای جایگزین مشاهده نکرده‌ام و گاهی شهروندان بدون اطلاع قبلی وارد محدوده اجرای پروژه‌های عمرانی می‌شوند.
کریمی ادامه داد: اطلاع‌رسانی از طریق نصب تابلوهای راهنما، معرفی مسیرهای جایگزین در معابر اصلی و انتشار اخبار مربوط به محدودیت‌های ترافیکی می‌تواند به مدیریت بهتر رفت‌وآمد کمک کند و از اتلاف وقت شهروندان بکاهد.
اکنون مسئله اساسی این است که آیا زیرساخت‌های ترافیکی قم متناسب با رشد شهر، افزایش تعداد خودروها و جایگاه زیارتی آن توسعه می‌یابد؟ در شهری که باید هم‌زمان پاسخ‌گوی نیازهای روزمره ساکنان و میزبانی از جمعیت گسترده زائران باشد، مدیریت ترافیک و تأمین پارکینگ دیگر صرفاً یک ضرورت عمرانی نیست، بلکه بخشی از الزامات ارتقای کیفیت زندگی شهروندان و بهبود تجربه زیارت مسافران محسوب می‌شود، موضوعی که بررسی اقدامات انجام‌شده و طرح‌های در دست اجرا برای حل این معضل را ضروری می‌سازد که در این راستا پای صحبت های عباس حلوایی‌زاده معاون فنی و عمرانی شهرداری قم می نشینیم و این مسائل را با این مقام مسئول در مدیریت شهری مطرح می کنیم.
اولویت مدیریت شهری قم حل معضل ترافیک و پارکینگ است
عباس حلوایی‌زاده معاون فنی و عمرانی شهرداری قم در گفتگو با خبرنگار مهر، با تشریح آخرین وضعیت طرح‌های عمرانی شهرداری قم اظهار کرد: توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل، بهبود دسترسی به حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه (س)، افزایش ظرفیت پارکینگ‌های عمومی و بازآفرینی معابر شهری از جمله محورهای اصلی فعالیت‌های عمرانی در محدوده مرکزی شهر است.
وی با اشاره به ضرورت مدیریت تردد خودروها در اطراف حرم مطهر افزود: برنامه‌ریزی برای ساماندهی این محدوده بر اساس مطالعات جامع حمل‌ونقل و ترافیک انجام می‌شود و در این مطالعات، عرض معابر، مسیرهای ارتباطی، مبدأ و مقصد سفرها و تقاطع‌های غیرهمسطح با توجه به نیازهای ترافیکی شهر مورد بررسی قرار می‌گیرد.
معاون فنی و عمرانی شهرداری قم با بیان اینکه مطالعات ترافیکی با بررسی شرایط واقعی رفت‌وآمد شهروندان انجام می‌شود، گفت: در این فرآیند، وضعیت ترافیک در ساعات اوج صبح و عصر مورد ارزیابی قرار می‌گیرد و علاوه بر بررسی‌های محلی، ارتباط محورهای مختلف در مقیاس کلان شهری نیز مدنظر قرار دارد.
حلوایی‌زاده با اشاره به اقدامات انجام‌شده در محدوده شرقی حرم مطهر بیان کرد: در سال‌های گذشته، بازگشایی و تملک مسیرهای بلوار عمار یاسر و ادامه آن در محدوده جعفر طیار در دستور کار قرار گرفت و عملیات تکمیل تونل غدیر و رمپ‌های دسترسی آن نیز انجام شد.
وی ادامه داد: با تکمیل این زیرساخت‌ها، امکان برقراری ارتباط مستقیم و گردش‌های مختلف ترافیکی در این محدوده فراهم شده است و در مناسبت‌های خاص نیز می‌توان با مدیریت مسیرهای عبوری، زمینه برگزاری راهپیمایی‌ها و اجتماعات شبانه را فراهم کرد.
زیرگذر امام موسی صدر تا پایان سال ۱۴۰۷ تکمیل می‌شود
معاون فنی و عمرانی شهرداری قم با اشاره به پروژه زیرگذر امام موسی صدر در محدوده غربی حرم مطهر گفت: این طرح از پروژه‌های شاخص عمرانی شهر به شمار می‌رود که عملیات اجرایی آن از سال گذشته آغاز شده و با توجه به ابعاد فنی و اجرایی، حدود سه سال برای تکمیل آن پیش‌بینی شده است.
حلوایی‌زاده ابراز امیدواری کرد که عملیات اجرایی این پروژه تا پایان سال ۱۴۰۷ به اتمام برسد و افزود: اجرای طرح‌های عمرانی در محدوده مرکزی شهر و پیرامون حرم مطهر با هدف بهبود دسترسی‌ها و ساماندهی جریان ترافیک دنبال می‌شود.
وی با اشاره به اهمیت تأمین فضای پارک خودرو در هسته مرکزی شهر اظهار کرد: توسعه پارکینگ‌های عمومی در کنار اصلاح شبکه معابر، یکی از ضرورت‌های مدیریت ترافیک در این محدوده است و در همین راستا، چندین طرح پارکینگ در نقاط مختلف شهر اجرا شده یا در مراحل تکمیل قرار دارد.
معاون فنی و عمرانی شهرداری قم با اشاره به پارکینگ‌های احداث‌شده در محدوده خیابان آذر و اطراف هسته مرکزی شهر گفت: پارکینگ چهارراه در محدوده مقابل خیابان آذر و همچنین پارکینگ واقع در خیابان آذر، در مجاورت سواری ملا حسین، از جمله ظرفیت‌های ایجادشده برای پاسخ‌گویی به نیاز شهروندان است.
حلوایی‌زاده افزود: پارکینگ طبقاتی خیابان امام، در مجاورت ساختمان تأمین اجتماعی، نیز تکمیل شده و شهروندان می‌توانند از آن استفاده کنند.
وی ظرفیت این پارکینگ را حدود ۳۵۰ خودرو اعلام کرد و گفت: برای ساخت این مجموعه حدود ۳۰۰ میلیارد تومان هزینه شده است.
پارکینگ‌های جدید در هسته مرکزی شهر احداث می‌شود
معاون فنی و عمرانی شهرداری قم با اشاره به برنامه‌های توسعه پارکینگ در محدوده مرکزی شهر بیان کرد: پارکینگ میدان مطهری نیز در حال استفاده است و برای افزایش ظرفیت توقف خودروها، طرح احداث پارکینگ دیگری در خیابان استاد فقیهی، حدفاصل چهارراه بازار تا میدان جهاد، در دست اجرا قرار دارد.
حلوایی‌زاده با بیان اینکه این پروژه به‌صورت زیرسطحی طراحی شده است، افزود: برای این پارکینگ دو طبقه منفی در نظر گرفته شده و ظرفیت آن حدود ۲۰۰ خودرو برآورد می‌شود.
وی با اشاره به روند اجرای این طرح اظهار کرد: عملیات اجرایی پروژه آغاز شده و پیش‌بینی می‌شود در صورت پیشرفت مطابق برنامه، طی حدود یک سال و نیم آینده به بهره‌برداری برسد.
معاون فنی و عمرانی شهرداری قم از انجام اقدامات اولیه برای احداث پارکینگ در محدوده بلوار امین و خیابان‌های پیرامونی خبر داد و گفت: جانمایی و تملک اراضی موردنیاز این طرح‌ها انجام شده یا در حال پیگیری است و پس از تکمیل فرآیند تملک و آزادسازی، عملیات عمرانی هر پروژه آغاز خواهد شد.
حلوایی‌زاده تأکید کرد: توسعه پارکینگ‌ها باید متناسب با نیازهای ترافیکی هسته مرکزی شهر انجام شود تا ضمن فراهم شدن امکان توقف خودروها، از فشار ترافیکی بر معابر پیرامونی نیز کاسته شود.
خطوط مترو با تکمیل زیرساخت‌ها به بهره‌برداری می‌رسد
معاون فنی و عمرانی شهرداری قم با اشاره به نقش حمل‌ونقل عمومی در کاهش ترافیک شهری گفت: در مطالعات جامع حمل‌ونقل، علاوه بر توسعه معابر و تقاطع‌های غیرهمسطح، جابه‌جایی شهروندان از طریق ناوگان اتوبوسرانی و سایر شیوه‌های حمل‌ونقل عمومی نیز مورد توجه قرار گرفته است.
حلوایی‌زاده با تشریح آخرین وضعیت پروژه مترو قم اظهار کرد: عملیات ساختمانی و تأسیساتی خط نخست در مسیر حدفاصل محدوده کامکار تا میدان مطهری و ادامه آن تا میدان مقدس جمکران تکمیل شده است.
وی افزود: بخش‌های مختلف این خط از نظر زیرساخت‌های ساختمانی و تأسیسات مکانیکی و الکتریکی پیشرفت قابل توجهی داشته و بازدیدهای انجام‌شده از سوی گروه‌های مختلف نیز با هدف آشنایی با وضعیت پروژه صورت گرفته است.
معاون فنی و عمرانی شهرداری قم با اشاره به برنامه توسعه خطوط مترو بیان کرد: آغاز عملیات اجرایی خط دوم نیز در برنامه‌های پیش‌رو قرار دارد و این خط از محدوده سایت شهید رئیسی در پردیسان آغاز می‌شود و در ادامه به بلوار غدیر، بلوار امین و میدان مطهری می‌رسد و مسیر آن به سمت خیابان امام نیز پیش‌بینی شده است.
حلوایی‌زاده با اشاره به مشکلات تأمین ناوگان مترو گفت: محدودیت‌های مرتبط با مبادلات ارزی و تحریم‌ها، روند تأمین تجهیزات و واگن‌های موردنیاز را با دشواری‌هایی مواجه کرده است و مدیران شهری با جدیت در حال پیگیری راهکارهای تأمین ناوگان هستند.
وی ادامه داد: شهرداری قم برای استفاده از ظرفیت تولید داخل، قراردادی با واگن‌سازی اراک منعقد کرده است و بر اساس برنامه اعلام‌شده، قرار است تا پایان سال مراحل اولیه آزمایش واگن‌ها انجام شود تا پس از آن، زمینه اجرای تست گرم و راه‌اندازی عملیاتی مسیر فراهم شود.
مسیر راه‌آهن به فضای شهری تبدیل می‌شود
معاون فنی و عمرانی شهرداری قم با اشاره به طرح جمع‌آوری ریل راه‌آهن در بخشی از شهر اظهار کرد: در چارچوب مصوبات سفر رئیس‌جمهور شهید، جمع‌آوری حدود هفت کیلومتر از مسیر ریلی در محدوده ارتباطی ایستگاه مرکزی راه‌آهن تا جمکران در دستور کار قرار گرفت و پس از جمع‌آوری ریل، عملیات خاک‌برداری و آماده‌سازی مسیر آغاز شد.
حلوایی‌زاده با تشریح مراحل اجرای این طرح افزود: مسیر حدفاصل پل مصلی تا خیابان رسالت در قالب فاز نخست دنبال شد و در ادامه، عملیات اجرایی بخش دیگری از مسیر حدفاصل خیابان عطاران تا محدوده شهیدان محمودنژاد نیز در قالب فاز بعدی به پیمانکار واگذار شد.
وی ادامه داد: برای اجرای بخشی از این پروژه، قراردادی به ارزش حدود ۱۰۰ میلیارد تومان منعقد شده و عملیات اجرایی در محدوده مربوط در حال انجام است.
معاون فنی و عمرانی شهرداری قم با اشاره به برنامه‌ریزی برای ادامه مسیر تا خیابان فردوسی گفت: مطالعات بخش بعدی طرح در حال تکمیل است و در طراحی انجام‌شده، ایجاد فضای پیاده‌راه و فراهم کردن امکان استفاده شهروندان در مناسبت‌های مختلف مورد توجه قرار دارد.
حلوایی‌زاده با تشریح کاربری‌های پیش‌بینی‌شده در این محور بیان کرد: ایجاد فضای سبز، مسیر پیاده‌روی، مسیر دوچرخه‌سواری، فضاهای بازی برای کودکان و نوجوانان، محل‌های مکث و تجمعات فرهنگی و همچنین سرویس‌های بهداشتی در طراحی این مسیر دیده شده است.
وی افزود: در بخش‌هایی از مسیر، فضای پارک خودرو به‌صورت طولی و با پیش‌بینی فرورفتگی‌های لازم طراحی شده است تا امکان توقف خودروها بدون ایجاد اختلال جدی در جریان عبور و مرور فراهم شود.
تکمیل زیرگذرها و اتصال معابر در دستور کار است
معاون فنی و عمرانی شهرداری قم با اشاره به اجرای طرح‌های زیرگذر در مناطق مختلف شهر اظهار کرد: در محدوده امامزاده ابراهیم (ع)، ایجاد دسترسی‌های تکمیلی و دوربرگردان‌های موردنیاز در حال پیگیری است تا ارتباط معابر اطراف به شکل مناسب‌تری برقرار شود.
حلوایی‌زاده افزود: در محدوده بلوار زینبیه نیز طرح‌هایی برای تکمیل مسیرهای ارتباطی و بهبود دسترسی‌ها پیش‌بینی شده است که اجرای آن‌ها به تکمیل مراحل اجرایی و فراهم شدن شرایط لازم بستگی دارد.
وی با اشاره به پروژه زیرگذر کارگر و علامه طباطبایی گفت: با اجرای این طرح، برخی خیابان‌هایی که پیش از این به بن‌بست منتهی می‌شدند، به یکدیگر متصل شده‌اند و امکان تردد در این محدوده بهبود یافته است.
معاون فنی و عمرانی شهرداری قم تأکید کرد: تکمیل پروژه‌های عمرانی در کنار توسعه پارکینگ‌ها، اصلاح شبکه معابر، ارتقای حمل‌ونقل عمومی و مناسب‌سازی فضاهای شهری دنبال می‌شود تا دسترسی شهروندان به نقاط مختلف شهر تسهیل شود و زیرساخت‌های شهری متناسب با نیازهای موجود توسعه یابد.
