سپهر اقتصاد –

 حسین صادقی؛عضو بنیاد قم پژوهی و مدرس گردشگری

یکی از برنامه‏‌های مهم تکایا در سراسر کشور و به‌خصوص در قم‌، نوحه‌خوانی بوده است. نوحه خوانان مردمانی وارسته و پاک نهاد بودند. آنان در قبال نوحه خوانی، وجهی مطالبه نمی کردند و احتمالاً در شب آخر عزاداری، کله قند، کلاه یا عبایی به عنوان تبرک به آنها می ‌دادند و اکثراً این مقدار را قبول نکرده و می‏‌گفتند نوحه‌خوان برای رضای خدا و احیای شعائر دین می‌خواند نه برای کسب مال و منال.
در ادامه، به برخی آداب و رسوم و برنامه‌‏های مربوط به  که در تکایا و حسینیه‌های قم برگزار می‌شد اشاره می‌کنیم.
🔹سردم و سخنوری در تکایای قم
سردم و سخنوری که از یادگارهای دوران صفویه است و مراسم شعرخوانی بوده که به تشکیلات تکایای قدیمی افزوده شده است. یکی از مراسم مهمی بود که خواهان بسیار داشت.
مرشد هر تکیه، سردم را با لوازم هفده سلسله پیشکسوت، آذین بندی نموده، قرآنی با رحل بر بالای آن قرار می‏‌داد و مدخل آن را با قفلی که دو سر زنجیر را به هم وصل می­‌کرد، مسدود می‏‌نمود و در ادامه، به تفصیل وسایلی که در هر سلسله در سردم قرارمی گرفته، اشعاری که در آن خوانده می‏‌شود و حالت‏‌های اجرای آن را به مرحله اجرا درمی آورد.
تکایای مشهور در قم  که در آن سردم می‏‌بستند شامل تکیه سنگ‌سیاه ، تکیه چهارمردان، تکیه ملامحمود، تکیه یزدی‏‌ها و تکیه باغ‌پنبه بود.
سنگاب‌خانه با کارکردی شبیه به سقاخانه
سنگاب، کاسه بزرگ سنگی بوده که در معابر، بازار، خانه‏ ها، اماکن عمومی و به ویژه بناهای مذهبی، جهت رفع عطش مردم، کارکردی شبیه به سقاخانه داشته است و معروف­‌ترین و با سابقه‌ترین سنگاب­‌خانه‌هایی که در ایام محرم در قم  برپا می‏ شد، سنگاب­‌خانه مرحوم میرزا محمد فخیمی بوده است که در سال 1300ش بنیان آن گذاشته شد و مدت سی سال دوام داشت، این سنگاب­‌خانه را ابتدا در جنب حرم مطهر، مقابل میدان آستانه و سپس در محاذی گذر خان برقرار می‏ کردند.
سقاها به وسیله مشک از آب انبار سرداب و دیگر جاها، آب آشامیدنی برای مردم عزادار و دسته‏‌ها تهیه می‌کردند و در ظرف‏‌های مخصوص که سنگاب نام داشت، می‌‏ریختند.
سنگاب‌خانه‌ها، دارای تزئیناتی از قبیل چراغ‏‌های الوان، کتیبه، عکس و شمایل بود و اغلب هیئت‏‌های عزادار، در مقابل این سنگاب­‌خانه به عزاداری و شبیه خوانی می‏‌پرداختند. مرثیه خوان  معروف هیئت سقاها، آقای حاج سید جلال رضویان بود  آقای رضویان از جمله شخصیت‌های به نام و نیکوکار شهر است و از آثاری که به عنوان باقیات الصالحات از خود به یادگار گذاشته پلی که به نام وی مشهور است این پل که میدان خاکفرج را به خیابان باجک متصل می‌کند در سال ۱۳۵۷ شمسی مبلغ زیادی هزینه برداشته که مشارالیه از کیسه فتوحات تمامی آن را نقداً پرداخت نموده. شب خواب و نگهبان سنگاب خانه، شخصی فلج به نام افلاطون بود اما برنامه عزاداری سقاها در آن ایام ابتدا در مقابل سنگابخانه اجتماعی نموده پس از آمادگی لازم به منزل آقا سید محمد برقعی و بعد به منزل متولی باشی و از آنجا به حرم مطهر می‌رفتند گفتنی است اغلب هیئت‌های عزاداری در مقابل این سنگابخانه به عزاداری و شبیه‌خوانی می پرداختند و پس از آنکه در سال ۱۳۲۹ شمسی میرزا محمد فخیمی ازاین  محنت سرا به سرای جاویدان شتاب و در صحن مطهر حضرت معصومه (س) مدفون گشت. دیگر سنگابخانه عظمت  گذشته خود را نداشت ،و کم کم از رونق افتاد رباعی  ذیل بر سنگ مزار آن مرحوم نقر گردیده بود ،که  حالیه در اثر سنگفرش اثری از آن نیست
زیر گل ،تنگدل ای نوگل رعناچونی
 بی تو ما غرقه به خونیم توبی ما چونی
 سلک جمعیت ما بی تو زهم بگسسته
 ما که جمعیم چنینیم توبی ماچونی

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *