سپهر اقتصاد-

 حسین صادقی .عضو بنیاد قم پژوهی و مدرس گردشگری

استان قم از نظر جغرافیایی در ناحیه شمال مرکزی ایران واقع شده است و از شمال به استان تهران، از شرق به سمنان و از جنوب به اصفهان و استان مرکزی و از غرب و جنوب غربی به استان مرکزی محدود است.
 این استان براساس آخرین تقسیمات کشوری دارای یک شهرستان «قم» پنج بخش مرکزی، کهک، خلجستان، سلفچگان و جعفرآباد و پنج شهر، قم، قنوات (حاجی آباد لک‌ها)، ‌کهک، دستجرد و جعفریه، ده دهستان و 365 آبادی است. بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 95 کل کشور تعداد خانوارهای استان 383532 خانوار است و از جمعیّت 1292283 نفری استان 658540 نفر مرد و تعداد 633743 نفر زن هستند.
این افزایش جمعیت را می‌توان مرهون جاذبه‌هایی نظیر وجود حرم حضرت معصومه(س)، موقعیت مذهبی، وجود بزرگ‌ترین حوزه علمیه جهان تشیع، نزدیک بودن به پایتخت و … دانست. بر این اساس در طول قرن‌های گذشته گروه‌های مختلفی از مردم، از دیگر مناطق کشور و همچنین کشورهای همسایه همچون افغانستان، عراق و پاکستان به این استان مهاجرت کرده و در محل‌های مختلف شهر و روستاهای استان سکنی گزیده‌اند. قم دارای شش راه اصلی مواصلاتی، چهار راه فرعی و سه خط آهن به شهرهای مجاور است که عبارت‌اند از: آزاد راه قم ـ تهران به طول 130 کیلومتر، جاده قدیم قم ـ تهران، آزاد راه قم ـ اصفهان، جاده قدیم قم ـ اصفهان (امامزاده عبدالله، نیزار) آزاد راه قم ـ کاشان، آزادراه قم ـ گرمسار، آزاد راه قم ـ ساوه، جاده قدیم قم ـ ساوه (جعفریه)، آزادراه قم ـ اراک (بزرگراه)، جاده قم ـ تفرش، راه‌آهن قم ـ تهران، راه آهن قم به اراک و جنوب، راه‌آهن قم به کاشان و جنوب (سیرجان ـ بندرعباس). استان قم به جهت موقعیت خاص جغرافیایی و قرار گرفتن بر مسیر کمانی شکل در طول خطوط ارتباطی، اهمیت ویژه‌ای دارد. دشت قم (بخش مرکزی قم)، از منظر باستان شناختی، تاریخی، فرهنگی، زیست محیطی بخشی از حوزه فرهنگی ـ جغرافیایی حاشیه کویر مرکزی (فلات مرکزی ایران) به شمار می‌رود. و در جنوب غربی این حوزه قرار دارد. دشت قم بالغ بر 6450 کیلومتر مربع از شمال به دشت ورامین، ری و ساوه، از جنوب به کهک، از شرق به دریاچه نمک، دشت کاشان و کویر نمک و از غرب به بخش جعفرآباد، آشتیان و تفرش محدود می‌شود.
منطقه قم،‌ به دلیل موقعیت خاص جغرافیایی و قرار گیری در مسیر شاهراه اصلی ارتباطات فرهنگی ـ بازرگانی شرق باستان، از ادوار پیش از تاریخ تاکنون حلقة ارتباط و تعامل بین مراکز و حوزه‌های مختلف فرهنگی ایران به شمار می‌آمده است.
دشت قم با وجود کانسارهای فراوان مس و موقعیت راهبردی بین نواحی شرقی، غربی، و جنوب غربی، در امتداد شاهرایی که بعدها به نام جاده ابریشم معروف شد در ارتباط بوده است. وجود منابع معادن، و کانی‌های غنی نمک (حوض سلطان) گچ مرغوب، سنگ آهن، سنگ مس حوالی روستای مسگران، کوه یزدان، منابع نفت و گاز سراجه قم، گرانیت کائولن، تراورتن، مرمریت در منطقه قم، در ارتباط با حوزه‌های فرهنگی دشت خوزستان و زاگرس مرکزی موجب شده که استان قم از ادوار پیش از تاریخ از اهمیت زیادی برخوردار باشد.
کاوش‌ها و بررسی‌های انجام شده در منطقه قمرود (به سرپرستی میرعابدین کابلی از سال 1367 تا 1372) تپه صرم کهک (فصل اول تا سوم به سرپرستی خسروپوربخشنده و فصل چهارم به سرپرستی سیامک سرلک) زاربلاغ (به سرپرستی مهرداد ملک زاده)، وشنوه (به سرپرستی اشتونر باستان شناس آلمانی ـ و کوروش روستایی)، محوطة شمشیرگاه خورآباد (به سرپرستی حمید فهیمی) گمانه زنی گنبد سبز (به سرپرستی کاظم عرب)، دیرگچین (به سرپرستی فائق توحیدی) تپه شادقلی‌خان عماریاسر و محوطه قلی درویش جمکران (به سرپرستی سیامک سرلک) دوره جدیدی از پژوهش‌های باستان‌شناسی هدفمند را در استان قم شکل داد.

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *