سپهر اقتصاد –مصطفی جعفرزاده دستجردی: قم پژوه
صیفیکاری یکی از مشاغل مهم برخی از اهالی روستای دستگرد بوده است. افرادی از این روستا به مناطقی مانند خشکهرود، شهریار، آبیک قزوین، تاکستان، اراک و دیگر مناطق با آب و زمین مناسب کشاورزی میرفتند و زمینهایی را برای کشت اجاره میکردند. این دوره اجاره از اوایل بهار آغاز و تا پاییز ادامه داشت. محصولات اصلی این کشاورزان شامل «هَندونه»، «خربوزه»، طالبی و دیگر صیفیجات بود.
فرایند نگهداری میوههای صیفی برای شب چله
صیفیکاران دستگرد از گذشتههای دور، روشهای خاصی برای انتخاب و نگهداری میوههای صیفی جهت استفاده در شب چلّه (یلدا) داشتند. این رسم نهتنها برای مصرف خانوادگی بود، بلکه نشاندهنده سخاوت و همبستگی اجتماعی مردم روستا نیز به شمار میرفت.انتخاب میوههای خاص
در کشتزارهای صیفی، تعدادی از هندوانهها و خربزههای درشت، مرغوب و پوستضخیم برای نگهداری ویژه شب چله انتخاب میشدند. این میوهها معمولاً از انواع خاصی همچون هَندونههای فَرزَلی، محبوبی و خربوزههای ایوانکیفی و زرد شهریاری بودند. این میوهها تا زمان جمعآوری محصول روی بوتهها باقی میماندند و همراه با سایر سهمیهها به روستا منتقل میشدند.تقسیم و نگهداری میوهها در روستا
زمانی که صیفیکاران بُنه(اثاث)و محصولات خود را به دستگرد بازمیگرداندند، اُویار (سرپرست گروه صیفیکار) و کارگران بخشی از این هندوانهها و خربزههای مرغوب را در کنار سهمیه دیگر محصولات خود دریافت میکردند و این میوهها بهصورت منظم و هدفمند تقسیم و نگهداری میشدند:۱. هدیه به همسایگان و اقوام
بخشی از میوههای مرغوب، همراه با خشکباری مانند لوبیاب(لوبیا) و تخمه، به خانوادهها، فامیل و همسایگان هدیه داده میشد. این هدایا بهویژه برای خانوادههایی که شغل صیفیکاری نداشتند، نمادی از سخاوت و همدلی بود و هیچکس از این نعمتها بیبهره نمیماند.۲. نگهداری برای شب چله
میوههایی که مخصوص شب چله بودند، با دقت روی طاقچههای بالای اتاقها (رَفها) قرار داده میشدند تا از آسیبدیدگی و خراب شدن محفوظ بمانند. این هندوانهها و خربزهها در بلندترین شب سال، در کنار سایر خوراکیهای شب چله، مصرف میشدند و یا بهعنوان هدیه به دیگران فرستاده میشدند.۳. هدایای دامادها به خانواده عروس
یکی از رسوم زیبای این روستا در شب چله، هدیه دادن هندوانهها و خربزههای مرغوب توسط دامادها (بهویژه دامادهای عقدبسته) به خانواده پدرزن یا نامزدشان بود. این هدایا، نشانهای از احترام و محبت داماد به خانواده عروس و پیوندهای عاطفی میان دو خانواده محسوب میشد.۴. تقسیم میوه در شب چله
در شب چله، برخی خانوادهها اقوام و دوستان خود را به خانه دعوت میکردند و این میوهها را در جمعهای خانوادگی مصرف میکردند. گاهی نیز هندوانهها و خربزهها به چند بخش (معروف به شتری) تقسیم شده و هر قسمت به خانهای فرستاده میشد تا همه اهالی روستا از نعمتهای شب چله بهرهمند شوند.تبادل محصولات میان کشاورزان
در کنار میوههای صیفی، کشاورزان دیگر محصولات محلی خود همچون سیبزمینی، پیاز و میوهجات را با صیفیکاران تبادل میکردند. این تعامل و تبادل محصولات، علاوه بر تأمین نیازهای خانوادگی، نشاندهنده همبستگی و همکاری اجتماعی میان مردم روستا بود.سخن آخر
سنتهای زیبا و فرهنگ تقسیم میوهها در روستای دستگرد، شب چله را به نمادی از محبت، اتحاد و همدلی میان اهالی این روستا تبدیل کرده بود. این رسوم که ریشه در فرهنگ غنی و اصیل منطقه دارند، خاطراتی ماندگار از دورهمیهای شب چله و زندگی ساده اما صمیمی مردم دستگرد را به یادگار گذاشتهاند.
