سپهر اقتصاد- مصطفی جعفرزاده دستجردی: قم پژوه

شب چلّه در روستای دستگرد (شهرستان کهک قم)، یکی از خاطره‌انگیزترین شب‌های سال است. مردم این روستا با آداب و رسوم خاص خود به استقبال بلندترین شب سال می‌روند. شب چله فرصتی است برای گردهمایی‌های خانوادگی و فامیلی، قصه‌گویی، شعرخوانی، و خوردن خوراکی‌های ویژه. این شب در خانه‌های روستا با خوراکی‌هایی چون هندوانه، انار، شلغم، آجیل محلی (مانند برگه، گردو و بادام) و به‌ویژه انگور، که به شیوه‌ای سنتی نگهداری شده است، زینت داده می‌شود.

یکی از رسوم دیرینه و خاص مردم دستگرد در شب چله، «کیسه کردن انگور» بود؛ سنتی که در کنار سایر آداب شب یلدا، رنگ و بوی خاصی به این شب فراموش‌نشدنی می‌بخشید.

در بیشتر خانه‌های قدیمی و حتی خانه‌های امروزی دستگرد، داربست‌هایی (معروف به “داربس”) برای نگهداری از درختان انگور وجود دارد. مردم این روستا معمولاً انگورهایی از انواع کُلنگی، لُرکش و یاقوتی را برای مصرف خانواده خود نگهداری می‌کنند. اگرچه انگورها در فصل پاییز به‌تدریج مصرف می‌شدند، اما بخشی از آن‌ها به‌طور ویژه برای شب چله کنار گذاشته می‌شد.

برای نگهداری انگور تا شب چله، خوشه‌های آن را روی داربست و درون کیسه‌هایی قرار می‌دادند. این کیسه‌ها که از پارچه‌های اضافی و به دست زنان خانه‌دار دوخته می‌شد، به اندازه‌ای بودند که خوشه‌های انگور به‌راحتی در آن جا می‌گرفتند. در فصل پاییز، زمانی که انگورها می‌رسیدند، خوشه‌ها از درخت جدا نمی‌شدند. بلکه داخل این کیسه‌ها قرار می‌گرفتند تا از گزند آفات، حشرات و پرندگان حفظ شوند و تا زمستان سالم بمانند.

در نزدیکی شب چله، انگورهای کیسه‌شده چیده می‌شدند و میان اعضای خانواده و همسایگان تقسیم می‌گردیدند. حتی زمانی که مقدار انگور اندک بود، خانواده‌ها یک خوشه کوچک، یا بخشی از یک خوشه (پِلِنگوره)، یا چند دانه انگور را در ظرفی کوچک مانند نعلبکی گذاشته و به خانه همسایگان و اهالی روستا هدیه می‌دادند. این رفتار، نمادی از فرهنگ محبت، سخاوت و صمیمیت در میان مردم روستای دستگرد بود.
گفتنی است که انگور در روستای دستگرد صرفاً برای مصرف خانگی معمولاً در خانه‌ها کاشته می‌شود و جنبه تجاری یا باغی ندارد.